In EHBO-koffers, bhv-sets en zelfs in mobiele traumakits zien we het steeds vaker: producten die worden aangeboden als ‘stuwband/tourniquet’ of een elastische band die als tourniquet wordt gepresenteerd. Op het eerste gezicht lijkt dat logisch, beide hebben immers iets met bloedstelping te maken. In de praktijk is het verschil echter groot. En belangrijker: verwarring tussen deze twee hulpmiddelen kan leiden tot ernstig letsel of zelfslevens-gevaarlijke situaties. 

Wat is een stuwband?

Een stuwband is bedoeld voor medische handelingen zoals bloedafname of het aanleggen van een infuus. De band belemmert de veneuze terugstroom (het bloed dat teruggaat naar het hart), terwijl de slagaderlijke toevoer intact blijft. Hierdoor zwellen de aderen op en worden ze beter zichtbaar en aanprikbaar. Een stuwband is nadrukkelijk niet bedoeld om bloedingen te stoppen. Kenmerken van een stuwband:

• Elastisch of semi-elastisch
• Smal
• Geen mechanisme om hoge, constante druk op te bouwen
• Ontworpen voor tijdelijk en gecontroleerd gebruik

Wat is een tourniquet? 

Een tourniquet (ook wel knelverband genoemd) is een noodhulpmiddel voor levensbedreigende bloedingen aan arm of been. Het doel is het volledig afsluiten van de slagaderlijke bloedtoevoer totdat professionele hulp aanwezig is. Moderne tourniquets beschikken over een mechanisch aandraaisysteem (windlass) waarmee voldoende druk kan worden opgebouwd om een arteriële bloeding daadwerkelijk te stoppen. 

Kenmerken van een tourniquet: 

• Breed en niet-elastisch
• Mechanisch aandraaisysteem
• Ontworpen voor hoge, continue druk
• Alleen bedoeld voor levensbedreigende situaties 

Waar gaat het mis?

In de praktijk worden stuwbanden regelmatig aangeboden en verkocht als tourniquet. Dit gebeurt zowel online als in complete EHBO- of traumakits. Een bekend voorbeeld is het gebruik van elastische banden in mobiele kits, waarbij de suggestie wordt gewekt dat hiermee ernstige bloedingen effectief gestopt kunnen worden.

Het gevaar van een ‘veneuze tourniquet’

Wanneer een elastische band strak wordt aangelegd bij een ernstige bloeding, ontstaat een gevaarlijke situatie: de aderen worden afgekneld, maar de slagaders blijven bloed aanvoeren. Dit leidt tot een toename van het bloedverlies in plaats van een afname. Medisch wordt dit aangeduid als een veneuze tourniquet. Dit scenario vergroot het risico op snelle verbloeding, weefselschade, zenuwbeschadiging en het ontstaan van een compartimentsyndroom.

Opleiding en juiste middelen

Het beschikbaar stellen van een tourniquet zonder de juiste training of zonder het juiste type hulpmiddel creëert schijnveiligheid. Een verkeerd hulpmiddel kan in noodsituaties gevaarlijker zijn dan helemaal geen hulpmiddel. Daarom moeten juiste productkeuze, heldere communicatie en training altijd hand in hand gaan.

Conclusie

• Een stuwband is geen tourniquet
• Elastische banden zijn ongeschikt en potentieel gevaarlijk bij hevige bloedingen
• Marketingtermen als ‘stuwband/tourniquet’ zorgen voor verwarring en risico’s
• Alleen een goedgekeurde, niet-elastische tourniquet met windlass is geschikt voor levensbedreigende bloedingen.
• Training en duidelijke productinformatie zijn essentieel.

20 mei, 2026 | Auteurs Desirée Maassen en Danny Geerling
Delen mag, graag zelfs!